Language:
ارتباط با ما منابع اطلاعاتی اخبار و رویدادها برنامه ها درباره طرح

طــرح ملــی عــزم ملــی

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان منتشر کرد:

 

 

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان منتشر کرد:

 

ارزیابی و مدیریت جامع آبخیزها

اصول و رویکردهای مدل‌سازی و تصمیم‌گیری

 

 

 

 

تالیف:

دکتر امیر سعدالدین 

(دانشیار دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان)

با همکاری

مهندس معصومه شهابی

مهندس محبوبه بای

 

 

برای دریافت فهرست مطالب کلیک نمایید.

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                صفحه

پیشگفتار

فصل اول:تعریف و تبیین ارزیابی و مدیریت جامع آبخیزها....................................... 1

1-1- مقدمه. 1

1-2- آبخیز چیست؟. 2

1-3- فرآیندهای آبخیز. 4

1-4- عوامل تغییر در آبخیز. 6

1-5- سلامت آبخیز. 7

1-6- رویکرد آبخیز-محور در مدیریت منابعمحیطی.. 8

1-7- اهداف و منافع آبخیزداری.. 8

1-8- ضرورت توجه به مديريت جامع در مقياس آبخيزها 9

1-9- ارزیابی جامع آبخیزها و ویژگیهای آن. 11

1-10- مدیریت جامع آبخیزها و ابعاد آن. 14

1-10-1- جامعیّت چیست؟. 14

1-10-1-1- تلفیق مشکلات.. 15

1-10-1-2- تلفیق بخشهای مختلف حوضه (مقیاس‌های مکانی و زمانی) 16

1-10-1-3- تلفیق پیشرانهای اصلی.. 16

1-10-1-4- تلفیق بخشهای مختلف علمی و مهندسی.. 17

1-10-1-5- تلفیق ذینفعان علاقه‌مند یا سهیم (برای بررسی مشکلات مدیریتی آبخیز و رفع آن‌ها) 17

1-10-1-6- تلفیق مدل‌ها، روشها، داده‌ها و سایر اطلاعات.. 18

1-10-1-7- تلفیق ابزارها 18

1-11- خلاصه فصل. 19

فصل دوم:مدل‌سازی در مدیریت آبخیزها 22

2-1- مقدمه. 22

2-2- مدلسازی در ارزیابی و مديريت جامع آبخیزها 23

2-2-1- مدل چیست؟. 23

2-2-2- مدل مفهومی.. 24

2-2-3- کاربرد مدل‌سازی و نقش مدل‌ها 25

2-2-4- دلایل مدل‌سازی.. 26

2-2-4-1- پیشبینی.. 26

2-2-4-2- پیشیابی.. 27

2-2-4-3- مدیریت و تصمیمگیری.. 27

2-2-4-4- یادگیری اجتماعی.. 28

2-2-4-5- افزایش سطح ادراک از سامانه آبخیز. 28

2-2-5- نکات مهم در مدلسازی و انتخاب مدل مناسب برای ارزیابی و مديريت جامع آبخیزها 29

2-2-6- مراحل ساخت مدل. 30

2-2-6-1- تعیین هدف.. 30

2-2-6-2- مشخص کردن ویژگی‌های سامانه، دادهها و دانش موجود. 30

2-2-6-3- انتخاب رویکرد تلفیق با توجه به هدف، ویژگی‌های آبخیز و دادهها و دانش موجود  31

2-2-6-4- تعیین ساختار مدل. 31

2-2-6-5- تخمین پارامترهای مدل (واسنجی مدل) 31

2-2-6-6- راستیآزمایی مدل شامل آزمون تشخیصی.. 32

2-2-6-7- کمّیکردن عدم‌قطعیتها 32

2-2-7- ملاحظات كلي در مدل‌هاي مديريت آبخيز. 33

2-2-7-1- نوع اطلاعات (کمّی و کیفی) 33

2-2-7-2- انواع مدل‌ها با توجه به مقیاس مکانی.. 33

2-2-7-3- انواع مدل‌ها با توجه به مقیاس زمانی.. 35

2-2-7-4- عدمقطعیت.. 36

2-2-7-5- رویکرد بهینهسازی و یا رویکرد سناریوسازی.. 40

2-3- سامانه‌های پشتیبان تصمیم‌ و نقش آنها در ارزیابی و مدیریت جامع آبخیزها 41

2-3-1- اجزاي سامانه‌های پشتیبان تصمیم‌ 44

2-3-2- فوايد سامانه‌های پشتیبان تصمیم‌گیری.. 46

2-4- خلاصه فصل. 46

فصل سوم:رویکردهای تلفیق.. 48

3-1- مقدمه. 48

3-2- پویایی سیستم. 48

3-2-1- تعریف رویکرد پویایی سیستم. 48

3-2-2- رویکرد پویایی سیستم و ملاحظات مدل‌های تلفیق. 49

3-2-3- کاربرد مدلهای پویایی سیستم. 50

3-2-4- مزایا و محدودیت‌های مدلهای پویایی سیستم. 50

3-3- شبکههای بیزی.. 51

3-3-1- رویکرد شبکههای بیزی.. 51

3-3-2- رویکرد شبکههای بیزی و ملاحظات مدل‌های تلفیق. 52

3-3-3- کاربردهای مدل شبکه‌‌های بیزی.. 52

3-3-4- مزایا و محدودیتهای مدل شبکههای بیزی.. 52

3-4- متامدل ها 54

3-4-1- رویکرد متامدل چیست؟. 54

3-4-2- رویکرد متامدل و ملاحظات مدل‌های تلفیق. 55

3-4-3- کاربردهای متامدلها 56

3-4-4- مزایا و محدودیتهای متامدلها 56

3-4-5- جمع‌بندی.. 56

3-5- مدلهای پیچیده مرکب.. 57

3-5-1- رویکرد مدلهای پیچیده مرکب.. 57

3-5-2- رویکرد مدلهای پیچیده مرکب و ملاحظات مدل‌های تلفیق. 57

3-5-3- کاربردهای مدلهای پیچیده مرکب.. 58

3-5-4- مزایا و محدودیتهای مدلهای پیچیده مرکب.. 58

3-5-5- جمع‌بندی.. 59

3-6- مدلهای عامل-‌محور. 59

3-6-1- رویکرد مدلهای عامل-‌محور چیست؟. 59

3-6-2- رویکرد مدلهای عامل-‌محور و ملاحظات مدل‌های تلفیق. 60

3-6-3- کاربردهای مدلهای عامل-‌محور. 60

3-6-4- مزایا و محدودیتهای مدلهای عامل-‌محور. 60

3-6-5- جمع‌بندی.. 60

3-7- سامانه های خبره 61

3-7-1- رویکرد سامانههای خبره 61

3-7-2- رویکرد سامانههای خبره و ملاحظات مدل‌های تلفیق. 61

3-7-3- کاربردهای سامانههای خبره 62

3-7-4- مزایا و محدودیتهای سامانههای خبره 62

3-7-5- جمع‌بندی.. 63

3-8- نرمافزارهای موجود در مدل‌های تلفیق. 65

3-8-1- STELLA.. 65

3-8-2- ICMS. 65

3-8-3- VENSIM.. 65

3-8-4-RAISON 66

3-8-5- EXTEND.. 66

3-8-6- TARSIER.. 67

3-8-7- CORMAS. 67

3-8-8- Analytica. 67

3-8-9- Netica. 67

فصل چهارم:طرحریزی و ارزیابی گزینه‌های قابل اجرا برای مدیریت آبخیزها 71

4-1- مقدمه. 71

4-2- فرایند طرحریزی و اجرای اقدامات مدیریتی آبخیزها 72

4-3- ارزیابی وضع موجود و شناسایی مشکلات.. 75

4-3-1- تعيين منابع تولید رسوب و رواناب.. 76

4-3-1-1- منابع آلایندۀ نقطه‌اي.. 76

4-3-1-2- منابع آلایندۀ غيرنقطه‌اي.. 77

4-3-1-3- منابع آلایندۀ درونرودخانه‌اي.. 77

4-3-2- مراحل تشريح منابع آلاینده 77

4-4- انواع گزينه‌هاي مديريتي قابل اجرا 79

4-5- روش‌های استخراج فهرست فعّالیت‌های مديريتي (اخذ نظرات کارشناسی) 81

4-5-1- بارش مغزی و نتيجه‌گيري از افکار افراد مختلف... 81

4-5-2- دلفي.. 82

4-5-3- روش گروه‌های مجزا 83

4-5-4- تمرين تعيين ارزش‌ها 84

4-6-رویکرد فشار- وضعیت- پاسخ.. 86

4-7- نمودار تیغماهی.. 87

4-8- فرمولهکردن برنامه اقدامات مدیریتی با رویکرد سیستمی.. 90

4-8-1- ابزار ارزیابی و برنامهریزی DPSIR.. 93

4-8-2- مراحل اجرای روش DPSIR.. 94

4-8-2-1- تشکیل جدول DPSIR.. 94

4-8-2-2- تشکیل چرخه منفرد چارچوب DPSIR.. 94

4-8-2-3- ایجاد نقشه مفهومی DPSIR.. 94

4-8-2-4- بهکار بردن چارچوب مرکب DPSIR.. 94

4-8-2-5- شناسایی، تفکیککردن و اولویتبندی فعالیتهای ساماندهی و احیاء 95

4-9- مقايسه سناريوهاي مديريتي و انتخاب سناریو یا سناریوهای برتر. 99

4-9-1- انتخاب معیارهاي مؤثر ارزيابي.. 99

4-9-2- وزندهی معیارهای ارزیابی.. 101

4-10- روش‌های مختلف تصميم گيري چندخصوصیتی.. 101

4-10-1- روش چیرگی.. 102

4-10-2- روش دامنه قابل قبول. 102

4-10-3- روش لغت‌نامه‌ای.. 103

4-10-4- روش استاندارد کردن و اعمال ضرایب وزنی.. 103

4-10-4-1- روش‌های استانداردسازی خطّی.. 104

4-10-4-2- استانداردسازی رتبه‌ای.. 108

4-11- خلاصه فصل. 111

فصل پنجم:اصول و روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره و کاربرد آن‌ها در مدیریت منابع‌طبیعی   112

5-1- مقدمه. 112

5-2- مفهوم تصمیم‌گیری.. 113

5-3- عوامل مؤثر در تصمیم‌گیری.. 113

5-4- مراحل تصمیم‌گیری.. 114

5-5- معیارهای انتخاب روش تصمیم‌گیری.. 114

5-6- بررسی اهمّیت روش تصمیم‌گیری چندمعیاره در منابع‌طبیعی.. 114

5-7- طبقه‌بندی روشهای تصمیم‌گیری چندمعیاره 116

5-8- روش‌های تصمیم‌گیری چندخصوصیتی.. 117

5-8-1- نظریه‌ ارزش چندخصوصیتی.. 117

5-8-2- روش‌های رتبه‌بندی.. 118

5-8-3- استفاده از روش یادگیری ماشین در تصمیم‌گیری.. 118

5-9- روش‌های تصمیم‌گیری چندهدفه. 118

5-10- مروری کوتاه بر کاربردهای MCDM در مدیریت منابع‌طبیعی.. 119

5-10-1- روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره در منابع‌طبیعی.. 120

5-10-1-1- روش ویکور (VIKOR) 121

5-10-1-2- روش إسما (SMAA) 121

5-10-1-3- روش موافقت چندمعیاره (MA) 122

5-10-1-3- فرآیند تحلیل شبکه (ANP) 122

5-10-1-4- روش وزن‌دهی ساده (SAW) 123

5-11- تشریح عمومی تعدادی از کاربردهای روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره در منابع‌طبیعی   123

5-12- نمونهای از کاربرد تصمیم‌گیری چندخصوصیتی در مدیریت آبخیز. 125

5-12-1- پیش‌بینی و موازنه اثرهای سناریوهای مدیریت پوششگیاهی به‌منظور انتخاب سناریوی برتر  125

5-12-2- مشخصات زيرحوضه‌هاي منطقه مورد مطالعه. 126

5-12-3- روش تحقیق. 127

5-12-3-1- چارچوب مدل مفهومی مدیریت جامع زير حوضه‌هاي آبخیز رامیان. 127

5-12-3-2- اصول تدوین و مقایسه سناريوهاي مديريت پوشش‌گياهي.. 128

مدل‌سازي اثرهای اجتماعي سناريوهاي مديريتي پوششگياهي.. 132

5-12-3-3- روش تصمیمگیری چندمعياره براي مديريت پوشش‌گياهي آبخيز راميان  132

5-12-4- نتايج.. 133

5-12-4-1- نتايج تجزيه و تحليل فيزيكي.. 133

5-12-4-2- نتايج تجزيه و تحليل اقتصادي.. 135

5-12-4-3- نتايج تجزيه و تحليل اجتماعي.. 137

5-12-4-4- مقايسه مقادیر استاندارد شاخص‌های ارزیابی در سناریوهای پیشنهادی.. 138

5-12-4-5- وزن‌دهی شاخص‌ها 141

5-12-4-6- اولویت‌بندی سناریوها 141

5-12-5- ارزیابی یافتهها 143

5-13- تصمیمگیری چندهدفه. 144

5-13-1- برنامه‌ريزي خطّي.. 144

5-13-1-1- مثالی از برنامه‌ريزي خطّي.. 146

.5-14- خلاصه فصل. 156

فهرست منابع مورد استفاده 159